4 Mar 2014

Đừng mơ từ bỏ sách giấy

Ngày nay, Amazon trở thành một “đại siêu thị” tương tự như Walmart, và máy đọc sách điện tử Kindle không ngừng trình làng phiên bản mới, chẳng khác gì một món “iPhone” dành cho dân đọc sách. Bỗng, có hai học giả đứng ra bảo vệ sách in bằng cuộc trò chuyện liên tu bất tận, vô cùng hài hước và cũng không kém phần mỉa mai, về một đề tài dường như đi ngược lại thời đại: đừng mơ từ bỏ sách giấy.



Umberto Eco, nhà văn và học giả Ý, đồng thời là nhà sưu tập sách có tiếng (thư viện riêng của ông có không dưới 50.000 quyển) đưa ra lý do trước tiên là thời đại Amazon sẽ buộc phải lệ thuộc vào một phát minh của thời Edison cách đây gần 150 năm: điện (trong khi sách giấy papyrus đã có mặt từ thời Ai Cập cổ đại). Nếu mọi người đều dùng máy đọc ebook, thì cả thế giới không thể cưỡng lại một sự cố mất điện hàng loạt xảy ra trên toàn cầu. Có người ví Mark Zuckerberg như Edison của hôm nay, nhưng ai biết được, liệu trong tương lai phát minh của anh cũng trở lui về dĩ vãng như bóng đèn điện của bậc tiền bối. Tất nhiên, Eco chỉ đùa thôi, và ông cũng đưa ra lợi ích của thời đại Internet, đó là tất cả chúng ta đều trở về kỷ nguyên của bảng chữ cái và mọi người đều buộc phải đọc sách. 

Qua lời dẫn chuyện của nhà báo Jean-Philippe de Tonnac, Eco và bạn đồng hành Jean-Claude Carrière – nhà biên kịch Pháp từng viết kịch bản cho phim của Luis Buñuel và Philip Kaufman – dẫn dắt người đọc qua thế giới của những người thích “đàm tiếu” chuyện sách vở. Qua cuộc đối thoại cởi mở, nhiều nghi án văn chương được nhắc đến và chất vấn: những dòng thơ của Shakespeare liệu có phải của Francis Bacon, Corneille liệu có chắp bút tác phẩm của Molière, hay hai trường ca Iliad và Odyssey có phải do người cháu cùng tên với thi hào Homer viết.

Song, ẩn sau sự bông đùa của các tác giả là một hiểm họa trần trụi. Không riêng gì dân “mọt sách”, người ta đều có xu hướng náu mình trong lý thuyết phi lý về âm mưu, và Carrière phải thốt lên: “Một số người không thể chấp nhận thế giới như nó vốn có. Do không có khả năng làm lại thế giới, nên họ phải cố gắng hết sức viết lại nó” (tr. 138). Trong thế giới sách, những kẻ vô luân ấy đầy rẫy, thậm chí có người cắt những cuốn sách cổ để bán các trang có hình vẽ, và họ là kẻ thù công khai của giới sưu tập sách. Nhưng nghĩ lại xem, “làm sao kháng cự nổi sức hút của một bức tranh đẹp đóng trong khung,” Umberto Eco phản pháo khi nói về tấm bản đồ có màu của Coronelli cách đây 300 năm mà ông đang sở hữu. Và nhìn lại xem, trong thế giới thực, những dằn vặt lương tâm và đòi hỏi khó chiều ấy liệu có tồn tại khi ta cầm trên tay chiếc Kindle Fire thế hệ mới, máy mỏng, nhẹ hơn và màn hình không bắt nắng?

Đừng mơ từ bỏ sách giấy, Jean-Claude Carrière và Umberto Eco (Hoàng Mai Anh dịch, Sao Bắc Media & NXB Thế Giới)

1 comment: