6 Mar 2014

Lựa chọn quá chỉn chu của Orhan Pamuk

Những màu khác (anh Goldmund dịch, Nhã Nam & NXB Văn học) là bản dịch từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, được chờ đợi đã lâu, tập tiểu luận của Orhan Pamuk, khôi nguyên văn chương năm 2006. Quyển sách gồm 73 chương nhỏ là tập hợp suy nghĩ của nhà văn về tác phẩm của chính mình (Tên tôi là Đỏ, Pháo đài trắng, Tuyết…), về các nhà văn tiền bối và đương thời được ông ngưỡng mộ (Dostoyevsky, Thomas Bernhard…), những hoài niệm xưa cũ, ấn tượng và cảm xúc về cái đẹp viễn cổ mong manh lấp lánh; bên cạnh đó là các bài phỏng vấn, diễn từ và bản văn không biết xếp loại sao hết.

Và nhà văn đã tự làm khó mình.

Đây là giấc mơ “thích hợp”, rất fit (So fitting, so fitting of the way you are như lời cái bài gì mà I Slept With Someone In Fall Out Boy And All I Got Was This Stupid Song Written About Me), tạo ra từ ký ức phân mảnh. Pamuk nhắc đến chuyện ông học ba năm ngành kiến trúc nhưng chưa từng trở thành kiến trúc sư. Bởi lẽ, ông không thể nhìn vào trang giấy trắng của bản vẽ như cách khởi đầu mọi sự, ở đó thế giới xung quanh sẽ thích nghi với những ý tưởng của ông (chương 67). Lịch sử nơi ông sinh ra – đất nước Thổ Nhĩ Kỳ – vốn dĩ xê dịch và va chạm giữa phương Đông và phương Tây, giữa rêu phong truyền thống và thứ “trang sức” thời hiện đại, giữa xung đột và chuyển tiếp, giữa niềm sự ngây thơ chờ đón và nỗi sợ hãi khép mình (một thứ Ottomania). Nếu nói về sức lay động của hoài niệm, dấu ấn lớn nhất của Pamuk, và rất chính danh chứ không cần viện đến mafia các kiểu, nằm ở bút ký Istanbul, Hồi ức và thành phố.

Pamuk đã chọn trở thành nhà văn, để được làm chủ trang giấy trắng của tâm hồn và trí tưởng tượng. Ở đó, ông được tự do đối mặt với Người Khác, lắng nghe câu chuyện của họ và có thể từ bỏ bản thân mình trong chốc lát. Việc viết đánh thức khao khát tạo dựng thế giới từ ngày bé của Orhan Pamuk. Đó là năm 5 tuổi, tác giả đi theo người đàn ông có máy chiếu xách tay, trả 5 kurus để được xem một phim dài 30 giây qua cái lỗ nhỏ. Đó là thế giới sơ khởi và tinh tươm mà ông được toàn quyền kiểm soát, được tạo ra và tập hợp những dấu hiệu của riêng mình.

Đâu đó trong Những màu khác, tác giả đang tự xung đột. Một mặt ông muốn tránh những cặp mắt dòm ngó và giấu mình trong bóng tối, nhưng mặt khác, không thể cưỡng lại sự phô trương của ngôn từ đang lấn át tâm hồn ông. Ngôn từ đang chiếm hữu hình ảnh, sự diễn dịch đang dìm sâu cái ý nghĩa tinh yếu, sâu thẳm nhất. Giải Nobel mang lại cho ông danh tiếng và tính đại chúng, vừa là phần thưởng vừa là án phạt thẳng thừng. Tác giả nói mình đau đớn (chương 71: Ý nghĩa). Nhưng liệu ông có bất mãn với án phạt ấy? Dường như là không, vì chính ông đã bộc bạch: “... tôi cũng biết rằng đã muộn màng rồi. Giờ chẳng có cách nào để quay về những ngày xưa tươi đẹp” (tr. 385).

Tham vọng văn chương của Pamuk được đặt lạc chỗ trong tập sách. Ông bày tỏ quan niệm văn chương của mình ở ngay chương đầu tiên, một lựa chọn quá chỉn chu đối với một tâm hồn nghệ sĩ mong manh, bề bộn. Và nhà văn đã tự làm khó mình.

3 comments:

  1. Góp gió mùa xuân :x

    "Other Colors shows him to be a solitary, determined autodidact, prone to self-indulgence and morbidity."

    "Những mầu sắc khác cho chúng ta thấy một con người cô đơn, quyết tâm tự học, thiên về tự tha thứ cho mình, và bịnh hoạn"

    ReplyDelete
    Replies
    1. solitary thể hiện trong chuyên án Pamuk cách đây mấy năm. Pamuk tố đế quốc Ottoman phạm tội diệt chủng với người Armenia và người Kurd. một case quá hay. nhìn rộng ra thì có rất nhiều genocide tương tự hehe.

      Delete
    2. Vụ chống genocide có lẽ là điều kiện đủ cho anh Pamuk giật giải khôi nguyên :/

      Delete